T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

Çeltikte Damla Sulama Sistemlerinin Kullanım Olanaklarının Araştırılmasıyla Su ve Enerji Tasarrufuna Katkı Sağlanabilecek

Yayın Tarihi : 8.7.2019

Çeltik, dünyada mısır ve buğdaydan sonra en fazla ekilişi gerçekleştirilen tarımsal üründür.Çeltik, sulama suyu sağlama olanaklarına bağlı olarak ülkemizin bütün coğrafi bölgelerinde, yaklaşık 35 ilde ekilmektedir. Ancak, son yıllarda Trakya-Marmara ve Karadeniz bölgeleri olmak üzere iki önemli çeltik ekim bölgesi ortaya çıkmıştır. Bunları İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri izlemektedir

TÜİK 2017 yılı verilerine göre Türkiye genelinde toplam 110 000 ha alanda çeltik ekimi yapılmış olup, aynı yıl için DSİ'ce inşa edilerek işletmeye açılan sulama tesislerinden sulanan alanların 517 094 da ını çeltik ekimi yapılan alanlar oluşturmuştur

Çeltik tarımında en önemli kısıtlayıcı etmen sulama suyunun sağlanması ve yönetimidir. Yoğun su ihtiyacı ve uygulamada yapılan hatalar birim alanda aşırı su kullanımı doğurmaktadır Ülkemizde çeltiğin bitki su tüketiminin iklim koşullarına göre 810-1625 mm arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Bununla beraber uygulamada su tüketimi kayıplardan dolayı tahmin edilen miktardan çok daha fazla gerçekleşmektedir. Ayrıca, çeltik üretiminde 1 kg ürün için 1000-1200 litre suyun yeterli olduğu ancak uygulamada bu miktarın 4000-5000 litreye ulaştığı belirtilmektedir

2017 yılı çeltik ekim döneminde, özellikle Trakya'da barajlarda su seviyelerinin düşük olmasının, çeltik ekim alanlarında daralma yaşanmasına sebebiyet verdiği ve bu durumun üretimde bir önceki sezona göre öngörülen %2,2'lik düşüşte pay sahibi olduğu düşünülmektedir. Çeltik ekim alanlarının önemli bir bölümünde su yetersizliği ve enerji sorunu nedeni ile ekime izin verilmemektedir.

Ülkemizde genelde çeltik, devamlı sulama ile tarla su altında tutularak yetiştirilir. Su kaynağının yetersiz ve topografyanın bozuk olduğu alanlarda mikro sulama sistemlerinin kullanım olanakları da tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de gündeme gelmiştir.

Özellikle çeltik ekim alanlarındaki sulamadan kaynaklı enerji tasarrufu konusunda ciddi önlemlerin alınması gerekliliğinin yanında, sulanan alanlarda yaşanan yabancı ot sorunları da dahil olmak üzere karşılaşılan sorunlar konusunda AR-GE çalışmalarının yapılması ve sonuçların olumlu çıkması durumunda ilgili birimlerce su kullanıcılarına yönelik teşvik çalışmalarının yapılması hususu gündeme gelmiştir

Bu kapsamda TAGEM koordinatörlüğünde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü işbirliği ile "Çeltikte Damla Sulama Sistemlerinin Kullanım Olanaklarının Araştırılması" başlıklı güdümlü proje programa alınmıştır.

TAGEM Toprak Ve Su Kaynakları Araştırmaları kapsamında yürütülecek proje 2019 Mayıs ayı itibariyle başlatılmıştır. Proje ile Türkiye'de çeltik üretimi yapılan farklı bölgelerde Trakya Bölgesi-Kırklareli, İç Anadolu Kızılırmak Havzası Çankırı-Kızılırmak ilçesi, Ege Menemen Ovası, Akdeniz Bölgesi Tarsus ve Karadeniz Bölgesi Bafra Ovasında Ar-Ge Projeleri yürütülmektedir. Proje süresi 2 yıl olup proje ile; çeltik yetiştiriciliğinde verimin arttırılması, kullanılan sulama suyu miktarının azaltılması amacıyla modern ve yeni sulama teknolojileri (yüzey/yüzeyaltı damla sulama ve fertigasyon) kullanılacaktır. Proje geleneksel ve modern olmak üzere iki farklı sulama yönteminin karşılaştırılması esasına göre oluşturulmuştur. Elde edilecek verilerden yararlanılarak maksimum faydayı sağlayacak sulama programı hazırlanacaktır. Aynı zamanda yabancı ot kontrolüne ilişkin ilaçlama programları da projede öne çıkan konular arasındadır.

 Proje sonuçları ile toprak ve su kaynaklarımız korunması hususu göz önüne alındığında, çeltik sulamasında alternatif su tasarrufu sağlayan sulama yöntemleriyle hazırlanacak sulama programları sayesinde bölgedeki su ve toprak kaynaklarının korunması sağlanacak, tasarruf edilecek su ile daha fazla alan sulanabilecek ve verimde artış sağlanabilecektir. Bunun da beraberinde çiftçi ekonomisine katkı, bölge kalkınmasına ve dolayısıyla ülke ekonomisine katkı sağlaması beklenmektedir.