AB Standartlarında Bilimsel Planlama
Yerüstü ve yeraltı su kaynaklarının korunması ve kalitedeki kötüye gidişin engellenerek tüm su kütlelerinde «iyi su durumu»na ulaşılması maksadıyla havza esaslı yönetimi benimseyen 2000/60/AB sayılı Avrupa Birliği (AB) Su Çerçeve Direktifi (SÇD), Avrupa Birliği tarafından 22 Aralık 2000 tarihinde yayımlanmıştır. SÇD, bütüncül havza yönetimini esas alarak farklı sektörlerden tüm kullanıcıların bir arada değerlendirilmesi, insani faaliyetlerin su kaynakları üzerinde kalite ve miktar açısından oluşturduğu baskılar ve bu baskıların meydana getirdiği etkilerin tespit edilmesi, su kaynaklarındaki kötüye gidişin engellenmesi ve iyi su durumunun da korunmasına yönelik tedbirlerin alınması hususlarını kapsamaktadır.
SÇD'ye göre, yerüstü ve yeraltı sularında iyi su durumu hedefinin sağlanmasının bir gereği olarak; üye ülkelerin kendi sınırları içerisinde yer alan her nehir havza bölgesi için Nehir Havza Yönetim Planlarını hazırlaması ve Avrupa Birliği Komisyonuna raporlaması gerekmektedir.
Bilindiği üzere, Avrupa Birliği'ne üyelik müzakereleri kapsamında 27 No'lu Çevre ve İklim Değişikliği Faslı 21 Aralık 2009 tarihinde Brüksel'de gerçekleşen Hükümetlerarası Konferans'ta müzakerelere açılmış olup SÇD'nin ulusal mevzuata aktarılması ve SÇD'nin bir gereği olarak ülkemizdeki 25 nehir havzası için Nehir Havza Yönetim Planlarının hazırlanması gerekmektedir.
Ülkemizde, 2014 yılından itibaren Genel Müdürlüğümüz tarafından Nehir Havza Yönetim Planları hazırlanmaya başlanmıştır. 12 havzanın (Büyük Menderes, Susurluk, Konya, Meriç-Ergene, Gediz, Küçük Menderes, Kuzey Ege, Burdur, Akarçay, Yeşilırmak, Batı Akdeniz ve Sakarya) Nehir Hava Yönetim Planları çalışmaları tamamlanmış olup, 9 havzada (Sakarya, Marmara, Kızılırmak, Batı Karadeniz, Doğu Karadeniz, Antalya, Doğu Akdeniz, Aras ve Çoruh Havzaları) Nehir Havza Yönetim Planı Hazırlanması çalışmaları devam etmektedir.
Tespit Ediyor, Çözüm Üretiyoruz
Planlar kapsamında öncelikle nehir havzalarında mevcut durum analizi yapılmaktadır. Havzanın konumu, coğrafi özellikleri, jeolojisi, su kaynaklarının durumu, meteorolojik bilgileri, tarım, hayvancılık ve sanayi durumu ile havzanın sosyoekonomik özellikleri analiz edilmektedir. İnsani faaliyetlerin su kaynakları üzerindeki baskıları ve bu baskıların su kaynakları üzerindeki etkisi ile ilgili mevcut durum tespiti yapılmaktadır.
Mevcut durum analizi çalışmalarının akabinde, insan faaliyetlerinin yerüstü ve yeraltı sularının durumu üzerindeki etkileri değerlendirilerek havzada su yönetimine ilişkin önemli su yönetimi konuları ortaya konulmaktadır. Bu aşamada, yapılan mevcut durum analizi çalışması sonucunda elde edilen bulguların yanı sıra, havzada yer alan su kullanıcılarının da görüşleri alınmaktadır.
Havzaların su yönetimiyle ilgili önemli sorunları tespit edildikten sonra bu sorunların havzada meydana getirdiği etkilerin ortaya konulması maksadıyla izleme çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Bu aşamada, fiziko-kimyasal parametrelerin yanı sıra, sucul türler ile insanlar için tehlikeli ve kanserojen etkileri olan mikro kirleticiler de izlenmektedir. Ayrıca biyolojik ve hidromorfolojik izleme çalışmaları da gerçekleştirilmekte ve tüm bu izleme çalışmalarının sonuçları değerlendirilerek havzanın su kalitesi ve miktarı ile ilgili durum tespiti yapılmaktadır.
Su kaynaklarında ulaşılması gereken hedeflerin ortaya konulmasından sonra ise bu hedeflere ulaşılması maksadıyla alınması gereken tedbirler, ekonomik analiz ve modelleme çalışmaları ile belirlenmektedir. Ekonomik analizlere göre 6 yıllık uygulama döneminde gerçekleştirilebileceği belirlenen tedbirlerin, uygulayıcı kurumların ve uygulama periyotlarının da yer aldığı tedbirler programı oluşturulmaktadır.
Yapılan tüm çalışmaların özetini içerecek şekilde Taslak Nehir Havza Yönetim Planı hazırlanmakta ve paydaşların görüşleri alınarak söz konusu plan nihai hale getirilmektedir.
Sürdürülebilir Su Yönetimi ve Gelecek Vizyonu
Plan çıktıları; içme suyundan sanayiye, tarımdan ekolojik korumaya kadar tüm su kullanımlarının bir denge içinde yürütülmesine ve gelecek nesillere daha sağlıklı su kaynaklarının bırakılmasına temel teşkil etmektedir.
Paydaşların görüşleri doğrultusunda nihai hale gelen Nehir Havza Yönetim Planı, ilgili kurum ve kuruluşların üst düzey temsilcilerinin yer aldığı Ulusal Su Kurulu tarafından onaylanarak Cumhurbaşkanlığı onayına sunulmakta ve Cumhurbaşkanlığı Kararı olarak Resmi Gazete'de yayımlanmaktadır. Bahse konu planlar kapsamında alınan tedbirlerin takibi, havzalarda Havza Su Kurulları, illerde İl Su Kurulları marifetiyle gerçekleştirilmektedir.
Nehir Havza Yönetim Planları kapsamında belirlenen tedbirlerin hayata geçirilmesiyle birlikte, su kaynaklarının etkin bir şekilde korunması için önemli bir adım atılmış olacaktır. Nehir Havza Yönetim Planları kapsamında alınan başlıca tedbirler aşağıda verilmektedir.
-Kentsel ve endüstriyel atıksuların uygun şekilde bertarafının sağlanması; bu kapsamda yeni kentsel AAT yapımı, mevcut kentsel AAT'lerde gerekli revizyon ve bakım onarım çalışmalarının yapılması, sanayi tesisleri tarafından mevut en iyi tekniklerin uygulanması,
-Düzensiz döküm sahalarının rehabilitasyonu, atık işleme tesislerinin (ön işlem ve düzenli depolama tesislerinin) yapılması ve aktarma istasyonlarının inşas
-Çevre dostu tarımsal uygulamalar bu kapsamında; teraslama, pestisit yönetimi, bitkisel bariyer, ürün rotasyonu, yeşil kuşak ve hayvan gübresi yönetimine yönelik tedbirlerin alınması
-Madencilik sahalarında kuşaklama kanalı ve atık barajlarının yapılması,
-Barajlara yönelik balık geçitlerinin inşası ve can suyu bırakılması,
-Akaryakıt istasyonlarında yağ tutucu ünitelerin kurulması,
-Balık çiftliklerinde iyi yönetim uygulamalarının yaygınlaştırılması,
-İstilacı türlerle mücadele edilmesi,
-Baskıların net belirlenemediği bölgelerde araştırmacı izleme ağlarının yaygınlaştırılması,
-Yeraltı sularından aşırı çekimlerin engellenmesine yönelik kaçak kuyuların tespiti, kapatılması ve yeraltı suyu kuyularında sayaçlı ölçüm sistemlerinin kullanılması, sulama sistemlerinin rehabilitasyonu, basınçlı sulamaya geçilmesi,
-Jeotermal kuyulara yönelik reenjeksiyon tedbirinin alınması ve kuyulara sayaç takılması,
-Zeytinyağı tesislerinde 2 fazlı üretim sistemlerine geçilmesi,
-Kentsel, tarımsal ve endüstriyel su verimliliği tedbirleri.